از جهت دوم است ، كه به اين دو عنوان متصف ميشوند ، مثلا عمل جفتگيرى انسانها ، چه در نكاح و چه در زنا يك عمل است ، و از نظر شكل با يكدگر فرقى ندارند ، هر دو عمل داراى ثبوت و تحققند ، تنها فرقى كه در آن دو است ، اين است كه اگر به صورت نكاح انجام شود ، موافق دستور خداست ، و چون همين عمل به صورت زنا انجام گيرد ، فاقد آن موافقت است ، و همچنين قتل نفس حرام ، و قتل نفس در قصاص ، و نيز زدن يتيم از در ستمگرى ، و زدن او از راه تاديب . پس در تمامى گناهان ميتوان گفت : از اين جهت گناه است كه فاعل آن در انجام آن ، جهت صلاحى ، و موافقت امرى ، و سود اجتماعى در نظر نگرفته ، بخلاف آنكه همين افعال را بخاطر آن اغراض آورده باشد . پس هر چه هست زير سر فاعل است ، و خود فعل از نظر اينكه موجودى از موجودات است بد نيست ، چون به حكم آيه : ( اللَّه خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ ، خدا آفريدگار هر چيزيست ) ، « 1 » مخلوق خداست ، چون آن نيز چيزيست موجود ، و ثابت ، و مخلوق خدا بد نميشود ، همچنين كلام امام ع كه فرمود : ( هر چيزى كه نام چيز بر آن اطلاق شود ، مخلوق است ، غير از يك چيز آن هم خداست ) تا آخر حديث . « 2 » كه اگر آن آيه و اين روايت را با آيه : ( الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَه ، آن خدايى كه خلقت هر چيز را نيكو كرد ) ، « 3 » ضميمه كنيم ، اين نتيجه را مىگيريم : كه نه تنها فعل گناه بلكه هر چيزى هم چنان كه مخلوق است ، بدين جهت كه مخلوق است نيكو نيز هست ، پس خلقت و حسن با هم متلازمند ، و هرگز از هم جدا نميشوند . در اين ميان خداى سبحان پاره اى افعال را زشت و بد دانسته ، و فرموده : ( مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَه عَشْرُ أَمْثالِها ، وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها ، هر كس عمل نيك آورد ، ده برابر چون آن پاداش دارد ، و هر كس عمل زشت مرتكب شود ، جز مثل آن كيفر نمىبيند ) ، « 4 » و بدليل اينكه براى گناهان مجازات قائل شده ، مىفهميم گناهان مستند بآدمى است ، و با در نظر گرفتن اينكه گفتيم : وجوب و ثبوت افعال ، از خدا و مخلوق او است ، اين نتيجه بدست مىآيد : كه عمل گناه منهاى وجودش كه از خداست ، مستند بآدمى است ، پس مىفهميم كه آنچه يك عمل را گناه مىكند ، امرى است عدمى ، و جزء مخلوقهاى خدا نيست ، چون گفتيم اگر مخلوق بود حسن و زيبايى داشت . خداى تعالى نيز فرموده : ( ما أَصابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الأَرْضِ وَلا فِي أَنْفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها ، هيچ مصيبتى در زمين و نه در خود شما نمىرسد ، مگر آنكه قبل از قطعى شدن ، در

--> 1 - سوره زمر آيه 62 2 - اصول كافى ج 1 ص 82 ز 2 3 - سوره سجده آيه 7 4 - سوره انعام آيه 160